Η Διευθύντρια του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών (ΓΤΠ) κα Αλίκη Στυλιανού απηύθυνε σήμερα Δευτέρα, 16 Φεβρουαρίου 2026, χαιρετισμό σε εκδήλωση που διοργάνωσε ο Δήμος Λευκωσίας στο Παλαιό Δημαρχείο Λευκωσίας
(Προμαχώνας D’Avila). Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 15ου Ετήσιου Διαλόγου των Δημάρχων Πρωτευουσών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που λαμβάνει χώρα στις 15-17 Φεβρουαρίου 2026 υπό την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ 2026.Στον χαιρετισμό της η κα Στυλιανού παρουσίασε την έκθεση παραγωγής ΓΤΠ «Μεσαιωνική Λευκωσία», η οποία θα φιλοξενείται στο Παλαιό Δημαρχείο από τις 25 Φεβρουαρίου έως τις 25 Ιουνίου 2026.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο του χαιρετισμού.
«“Πόσες κατασκευές και απόρθητα οικοδομήματα, πόσα μέγαρα και ερειπωμένες κατοικίες έχουν ανοικοδομηθεί και ανοικοδομούνται συνεχώς, πόσα άνυδρα και άγονα μέρη έχουν μετατραπεί σε ευφορότατα κτήματα. Τι αγάπη, πόση στοργή και συγγένεια ανάμεσα στο βενετικό αίμα και την Κύπρο! Τι μεταλλαγή στον ευγενή τρόπο ζωής!”
Με αυτά τα λόγια απευθύνεται στον δόγη και στις αρχές της Δημοκρατίας της Βενετίας ο Ιωάννης Δενόρες, ένας από τους επιφανέστερους Κύπριους, στις 21 Δεκεμβρίου 1520 στη Βενετία, ως εκπρόσωπος –μαζί με τον συμπατριώτη του Ευγένιο Συγκλητικό– του αστικού κοινοτικού συμβουλίου, δηλαδή της Università.
Ο Ιωάννης Δενόρες, γόνος οικογένειας που είχε εγκατασταθεί στην Κύπρο από τον 13ο αιώνα, είναι σημαντικός γαιοκτήμονας και μεγαλέμπορος. Λίγα χρόνια αργότερα θα εκλεγεί Βισκούντης της Λευκωσίας, ενώ το 1529 θα εξαγοράσει τον τίτλο του Κόμη της Τρίπολης. Ο Ευγένιος Συγκλητικός φρόντισε και αυτός να αποκτήσει ανάλογο κύρος ως Κόμης του Ρουχά/Rocca.
Στα πρόσωπα των Δενόρες και Συγκλητικού συγκεντρώνονται τα στοιχεία της επικρατούσας κοινωνικής τάξης στην Κύπρο που, με ελάχιστες εξαιρέσεις, είχε την έδρα της στη Λευκωσία. Η πρωτεύουσα της Κύπρου την παραμονή της οθωμανικής κατάκτησης αριθμούσε περίπου 25.000 κατοίκους και ήταν η πολυπληθέστερη πόλη της ελληνόφωνης Ανατολής και των υπερπόντιων της Βενετίας.
Είχαν συχνές επαφές με τη Βενετία για υποθέσεις που σχετίζονταν με την υπηρεσία στη δημόσια διοίκηση, συνοικέσια με επιφανείς οικογένειες της Μητρόπολης, αλλά και της Κύπρου, κτήματα, εισοδήματα, επικερδείς εμπορικές δραστηριότητες, αλλά και μόρφωση, ιδιαίτερα από το Πανεπιστήμιο της Πάδουα, το οποίο ήταν το κατ’ εξοχήν εκπαιδευτικό ίδρυμα της βενετικής επικράτειας.
Το 1553/54 ο Καλαβρός συνθέτης Giandomenico Martoretta, επιστρέφοντας από τους Αγίους Τόπους, σταθμεύει στην Κύπρο και φιλοξενείται από το ζεύγος Έλενας Δενόρες και Πέτρου Συγκλητικού. Πρόκειται για τη μία από τις τρεις κυρίες του Μεσαίωνα που παρουσιάζουμε στην έκθεση αυτή, όπως απεικονίζεται στα ποιήματα της Νάσας Παταπίου. Ο Martoretta εντυπωσιάστηκε από την ομορφιά της Έλενας και της αφιέρωσε μαδριγάλιο, δηλαδή μουσική σύνθεση της εποχής για τέσσερις φωνές, αποκαλώντας τη “νέα κόρη της Λήδας, στην οποία η Κύπρος ολόκληρη στρέφει την αφοσίωσή της”.
Συγκλητικοί, Δενόρες, Κοστάντζο, αλλά και Δάβιλα είναι παραδείγματα Κύπριων αρχόντων, στους οποίους λογοτέχνες, ποιητές και ιστορικοί αφιερώνουν έργα.
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως το 1567 πολλά από τα ονόματα που δόθηκαν στους προμαχώνες των νεόδμητων οχυρών της Λευκωσίας προέρχονται από τα ονόματα των επιφανών αυτών οικογενειών.
Η Βενετία είχε αποφασίσει την κατασκευή της νέας οχύρωσης της Λευκωσίας, αφού γνώριζε τις κινήσεις των Οθωμανών και έκρινε ότι οι οχυρώσεις των Λουζινιανών χρειάζονταν εκσυγχρονισμό για την άμυνα της πόλης. Σύμφωνα με τον Σαβορνιάνο, η Βενετία συνήθιζε να κτίζει οχυρά στις μακρινές της κτήσεις, έτσι ώστε να αναγκάζει τον εχθρό σε πολύμηνες πολιορκίες, μέχρις ότου να στείλει σε αυτές την αναγκαία βοήθεια από τη Βενετία.
Τα τείχη της Λευκωσίας, τα ενετικά τείχη λοιπόν έχουν σχήμα κύκλου και περιλαμβάνουν 11 προμαχώνες με ονόματα Caraffa, Podocattaro, Constanza, D’Avila (εδώ που βρισκόμαστε), Tripoli, Roccas, Mula, Quirini, Barbaro, Loredan, Flatro. Αποτελούν αναμφίβολα το σημαντικότερο μνημείο του 16ου αιώνα που προσδιορίζει τη μεσαιωνική κυπριακή πρωτεύουσα. Είναι ένα μνημείο που οφείλεται στον δημιουργό του Giulio Savorgnano, αλλά και τους ανθρώπους της Κύπρου, κατοίκους της Λευκωσίας, που με τον ιδρώτα τους έκτισαν τα τείχη.
Οι άνθρωποι της Κύπρου δεν είναι άλλοι από τους Έλληνες και ορθόδοξους στο θρήσκευμα γηγενείς κατοίκους της Κύπρου. Αξίζει να αναφερθεί ότι, ενώ η αριστοκρατία της Λευκωσίας ζούσε μια ιδιαίτερη ζωή, κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού του 1566 ξεσπά η λαϊκή εξέγερση του ψωμιού. Η Βενετία άφησε άδειες από σιτάρι τις αποθήκες της Λευκωσίας, οδηγώντας τους κατοίκους της σε απόγνωση και εν τέλει σε εξέγερση.
Σύμφωνα με την έρευνα της Άννας Μαραγκού, από την αλληλογραφία του Τζούλιο Σαβορνιάνο, την έρευνα του καθηγητή Gilles Grivaud και τη δημοσίευσή τους από το Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας Κύπρου, η έναρξη των εργασιών έγινε την 1η Ιουνίου 1567. Σύμφωνα με τον μοναχό Μπαρτολομέο Νογκιέρο (Bartolomeo Nogiero), για το κτίσιμο της νέας οχύρωσης καταστράφηκαν 80 εκκλησίες, 2 μοναστήρια, 11 παλάτια και 1.800 σπίτια! Την κατεδάφιση των σπιτιών είχε οργανώσει ο μαθηματικός Giovanni Sozomeno.
Μετά την τουρκική εισβολή της Κύπρου το 1974, οι προμαχώνες D’Avila, Constanza, Podocattaro, Caraffa, Tripoli βρίσκονται στις ελεύθερες περιοχές, ενώ οι προμαχώνες Roccas, Mula, Quirini, Barbaro, Loredan βρίσκονται στις κατεχόμενες περιοχές της Λευκωσίας. Ο προμαχώνας Flatro βρίσκεται στην Πράσινη Γραμμή.
Εκτός από τους προμαχώνες, τα τείχη είχαν τρεις κύριες πύλες: την Πύλη Αμμοχώστου (Porta Guiliana –από το όνομα του Τζούλιο Σαβορνιάνο), την Πύλη της Κερύνειας (Porta del Proveditore) στην κατεχόμενη Λευκωσία και την Πύλη Πάφου (Porta San Domenico).
Η άνοδος και εξέλιξη της κοινωνίας της Λευκωσίας με την όλο και πιο έντονα ιταλοκεντρική πορεία φτάνει στο τέλος της με την άλωση της πόλης από τους Οθωμανούς στις 9 Σεπτεμβρίου 1570, 13 μόλις μήνες μετά την αναχώρηση του Σαβορνιάνο από την Κύπρο. Η Λευκωσία άντεξε μόνο 4 μήνες πολιορκίας.
Αυτήν λοιπόν την περίοδο –την ενετική κυριαρχία της Κύπρου από το 1489 μέχρι την παράδοση της Αμμοχώστου το 1571– επιχειρούμε να παρουσιάσουμε απόψε με αφορμή την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ 2026, προβάλλοντας τους στενούς δεσμούς της Κύπρου με την Ευρώπη. Μέσω της ιστορίας τριών γυναικών, της Έλενας Δενόρες, της Λουκρητίας Λασσέ και της Κατερίνας Φλαγγή από τα ποιήματα της Νάσας Παταπίου, ζωντανεύουν 82 χρόνια ιστορίας της Μεσαιωνικής Λευκωσίας.
