Το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού ανακοινώνει την ολοκλήρωση της ανασκαφής, που διενεργήθηκε μεταξύ Σεπτεμβρίου και Οκτωβρίου 2025 στην αρχαιολογική θέση Δρούσεια-Σκλοινίκια (Εικόνα 1) στο βορειοδυτικό τμήμα της χερσονήσου του Ακάμα.
Η έρευνα διεξήχθη υπό τη διεύθυνση της δρος Θεοδώρας Μούτσιου, Ειδική Επιστήμονας της Ερευνητικής Μονάδας Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, σε συνεργασία με τον δρα Christian Reepmeyer, αρχαιολόγο του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου. Προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές των Πανεπιστημίων Κύπρου, Αθηνών, Κολωνίας και Roma Tre συμμετείχαν στη φετινή αποστολή. Η ανασκαφική έρευνα εντάσσεται στο ερευνητικό πρόγραμμα «Exploring the role of coasts in the early prehistory of Cyprus: Integrating archaeological excavations and geospatial technologies at the remote Akamas promontory (Project TOPOS)», που χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Α. Γ. Λεβέντης (A.G. Leventis Foundation Overseas).
Η ανασκαφική περίοδος του 2025 συνεχίζει τις εργασίες του προηγούμενου έτους, κατά τις οποίες η γεωφυσική επισκόπηση που διεξήχθη από το Εργαστήριο Γεωπληροφορικής Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Σπουδών του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, υπό την επίβλεψη του Καθηγητή Απόστολου Σαρρή, χαρτογράφησε μια σειρά από ιδιάζουσες μαγνητικές ανωμαλίες/χαρακτηριστικά του υπεδάφους που διερευνήθηκαν μέσω συστηματικής ανασκαφής. Πέντε τομές που ανασκάφηκαν σε μέγιστο βάθος 60 εκατοστά αποκάλυψαν ένα πλούσιο σύνολο αντικειμένων, συμπεριλαμβανομένων λίθινων εργαλείων, χαντρών, όστρεων και οστών. Ο κύριος στόχος της φετινής ανασκαφικής περιόδου ήταν η συνέχιση της ανασκαφής των τομών του 2024, μέχρι την αποκάλυψη του φυσικού υποβάθρου και το άνοιγμα νέων τομών, προκειμένου να εξεταστεί η στρωματογραφική ακολουθία και οι διαδικασίες σχηματισμού της αρχαιολογικής θέσης, καθώς και η συστηματική γεωαναφορά και συλλογή αρχαιολογικού υλικού για εξειδικευμένη ανάλυση με στόχο τον προσδιορισμό της έκτασης, της φύσης και του χρονολογικού πλαισίου της θέσης. Και η φετινή ανασκαφική περίοδος κατέγραψε εκατοντάδες λίθινα τέχνεργα (Εικόνα 2) με τυπο-τεχνολογικά χαρακτηριστικά που τα τοποθετούν στο τέλος του Πλειστόκαινου-Πρώιμο Ολόκαινο (12-8 χιλιάδες χρόνια από σήμερα). Προκαταρκτικές χρονολογήσεις με ραδιοάνθρακα AMS 14C σε δείγματα ξυλάνθρακα (κάρβουνο) παρέχουν ένα terminus ante quem περίπου στις 8000 cal BP.
Συνολικά, εννέα νέες τομές χαράχτηκαν και ανασκάφηκαν το 2025. Μία από τις νέες τομές σκάφτηκε έως το φυσικό υπόστρωμα με στόχο την καλύτερη κατανόηση των διαδικασιών σχηματισμού της θέσης και για τον σκοπό αυτό συλλέχθηκαν γεωμορφολογικά δείγματα για περαιτέρω ανάλυση. Οι υπόλοιπες οκτώ τομές ανασκάφηκαν μόνο σε βάθος περίπου 20 εκατοστά, προκειμένου να διευκρινιστεί η φύση μιας ιδιάζουσας μαγνητικής ανωμαλίας, που εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια προηγούμενης γεωεπισκόπησης. Η ανασκαφή αυτού του τελευταίου συνόλου τομών αποκάλυψε ένα in situ δάπεδο εργασίας, που περιλαμβάνει κομμάτια ακατέργαστων πρώτων υλών, πυρήνες, κρουστήρες, καθώς και φολίδες. Το εντυπωσιακό αυτό σύνολο μάς παρέχει κάποιες αρχικές πληροφορίες για κάποιες τουλάχιστον από τις εργασίες που εκτελούνταν στη Σκλοινίκια από τους κατοίκους της. Χάντρες, τριπτά και άλλα λίθινα εργαλεία, οστά και αντικείμενα από όστρεα συμπληρώνουν το φετινό σύνολο φορητών αρχαιολογικών ευρημάτων. Παράλληλα, ένα εξαιρετικά πλούσιο σύνολο οστρέων εγείρει συναρπαστικά ερωτήματα ως προς το πλήρες φάσμα των δραστηριοτήτων που λάμβαναν χώρα στη Σκλοινίκια με στόχο την αξιοποίηση των φυσικών πόρων της περιοχής.
Οι εργασίες πεδίου περιελάμβαναν επίσης μια σύντομη υποβρύχια έρευνα (Εικόνα 3), στόχος της οποίας ήταν να αξιολογήσει τις πιθανότητες διατήρησης αρχαιολογικών καταλοίπων, καθώς και γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών που τυχόν υποδηλώνουν ανθρώπινη χρήση στο παρελθόν. Δεδομένου ότι κατά την εποχή που τα Σκλοινίκια κατοικούνταν, τουλάχιστον 8000 χρόνια πριν από σήμερα, η στάθμη της θάλασσας ήταν περίπου 15 μέτρα χαμηλότερη από τη σημερινή, η σημερινή περιοχή των υφάλων θα ήταν εκτεθειμένη και προσβάσιμη στον άνθρωπο για εκμετάλλευση. Οι προκαταρκτικές παρατηρήσεις πεδίου των δυτών Filip Hájek (Τμήμα Αρχαιολογίας και Μουσειολογίας, Πανεπιστήμιο Masaryk και Ινστιτούτο Αρχαιολογίας, Τσεχική Ακαδημία Επιστημών) και Χρίστου Πατσαλίδη (Amber Training & Support Services Ltd) επιβεβαιώνουν ένα σύνθετο θαλάσσιο πολιτιστικό τοπίο, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη για συστηματική υποβρύχια μελέτη. Η διαχρονική σχέση του ανθρώπου με τη θάλασσα και τη μεταβαλλόμενη ακτογραμμή της χερσονήσου του Ακάμα, ειδικότερα, θα διερευνηθούν περαιτέρω στην τρίτη αποστολή του Πανεπιστημίου Κύπρου στη Δρούσεια-Σκλοινίκια, η οποία αναμένεται να πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο του 2026.
Η θέση Σκλοινίκια προσθέτει σημαντικά νέα δεδομένα στο υπάρχον σύνολο ανασκαφών που φέρνουν φως την πρώιμη Νεολιθική Κύπρο, αναδεικνύοντάς την ως ένα δυναμικό στοιχείο των πολιτιστικών διεργασιών της περιόδου στην ευρύτερη περιοχή. Οι συνεχιζόμενες έρευνες του Πανεπιστημίου Κύπρου στα Σκλοινίκια και την γύρω περιοχή τοποθετούν σταθερά τη χερσόνησο του Ακάμα στην ευρύτερη σφαίρα αλληλεπίδρασης της Ανατολικής Μεσογείου κατά την εμφάνιση των νέων τρόπων ζωής (Νεολιθική), και μάς βοηθούν να προσδιορίσουμε την ανάπτυξη των προϊστορικών παράκτιων κοινοτήτων, τις τροχιές ανθρώπινης μετανάστευσης και την εγκατάσταση ομάδων ανθρώπων στο νησί σε βάθος χρόνου.
