Είναι με αισθήματα βαθύτατου σεβασμού, αλλά και ιδιαίτερη συγκίνηση, που επισκέπτομαι σήμερα την Τάλα, μια κοινότητα με σημαντική συμβολή στους εθνικούς και κοινωνικούς αγώνες του λαού μας. Και χαίρομαι ακόμη περισσότερο γιατί η σημερινή μου επίσκεψη στην κοινότητα γίνεται, για να αποτίνουμε την οφειλόμενη τιμή στον τέως Προκαθήμενο της Εκκλησίας της Κύπρου Αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο Β΄.
Η παρουσία μου εδώ, ανάμεσα σε όλους εσάς τους κατοίκους της περιοχής, αλλά και τους εκλεκτούς προσκεκλημένους, πέραν της προσωπικής μου οφειλής –είχα την ευκαιρία να έχω πολλές συναντήσεις και συζητήσεις με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο τόσο ως μέλος της Κυβέρνησης, ως Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, ως Υπουργός Εξωτερικών, αλλά και ως πολίτης της Κυπριακής Δημοκρατίας και αυτό που πάντα προέκυπτε από τις συζητήσεις μας είναι ότι αν ξεχάσεις από πού ξεκίνησες δεν θα έχεις μια πετυχημένη πορεία– η παρουσία μου εδώ εκπληρώνει και ένα θεσμικό και ηθικό χρέος της Πολιτείας. Το χρέος απέναντι σε έναν Ιεράρχη που άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στη σύγχρονη ιστορία του τόπου μας.
Και είναι, ακριβώς, σε αυτό το πλαίσιο που τα εγκαίνια του Ιδρύματος και τα αποκαλυπτήρια της προτομής του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου του Β΄, στη γη που τον ανέθρεψε και τον καθόρισε ως άνθρωπο και ιερωμένο, αποκτούν έναν ιδιαίτερο συμβολισμό για όλους μας.
Η σημερινή εκδήλωση δεν αποτελεί απλώς μια πράξη τιμής. Συνιστά μια διαρκή υπόμνηση του καθήκοντος που βαραίνει όσους καλούνται να υπηρετήσουν προσωρινά, από θέσεις ευθύνης, την πατρίδα και την κοινωνία.
Διότι η ιστορική αξία μιας προσωπικότητας δεν προσδιορίζεται μόνο από το αξίωμα που κατέχει, αλλά κυρίως από τον τρόπο, με τον οποίο αξιοποίησε τη θέση και τις εξουσίες της για να επηρεάσει θετικά την πορεία του τόπου.
Και ο Χρυσόστομος Β΄ υπήρξε ένας πνευματικός ηγέτης που αντιλαμβανόταν το αξίωμά του ως διακονία και ευθύνη, όχι μόνο απέναντι στον Θεό και την Εκκλησία, αλλά και απέναντι στην πατρίδα, την κοινωνία και τους πολίτες αυτής της χώρας.
Και αυτό είναι ένα γεγονός που δεν παρέμεινε σε επίπεδο διακηρύξεων και αρχών, αλλά σφράγισε ολόκληρη την προσωπική του διαδρομή. Υπηρετώντας πιστά αυτή την έντονή του πεποίθηση, δεν διαχώρισε ποτέ την ποιμαντική του ευθύνη από την προκοπή του τόπου, της πατρίδας μας.
Ο Χρυσόστομος Β΄ υπήρξε ένας Ιεράρχης με εθνική συνείδηση και αταλάντευτη προσήλωση στον αγώνα για την απελευθέρωση της Κύπρου από την τουρκική κατοχή, την αποκατάσταση της εδαφικής ακεραιότητας και τη διασφάλιση της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος αντιλαμβανόταν ότι η Εκκλησία της Κύπρου, με την ιστορική της διαδρομή και τον διαχρονικό εθνικό της ρόλο, ακόμη και πριν υπάρξει Κυπριακή Δημοκρατία, δεν είχε το δικαίωμα να παραμείνει αμέτοχη στις αγωνίες και τις διεκδικήσεις του κυπριακού Ελληνισμού.
Η πατριωτική του στάση δεν εξαντλούνταν σε συμβολικές διακηρύξεις. Εκφραζόταν έμπρακτα, μέσα από τη στιβαρή δημόσια παρουσία του και τις καίριες και ουσιαστικές παρεμβάσεις του στο εσωτερικό και το εξωτερικό, όπως και τη διαρκή υπενθύμιση ότι το Κυπριακό παραμένει ένα κατεξοχήν ζήτημα παράνομης εισβολής, συνεχιζόμενης κατοχής και κατάφωρης παραβίασης των θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου.
Εξίσου καθοριστική, ωστόσο, με την εθνική του δράση υπήρξε η πολύπλευρη προσφορά του μέσα από τον εκκλησιαστικό και ποιμαντικό του ρόλο. Εκείνο που αξίζει να αναδειχθεί ιδιαίτερα μέσα από τη σημερινή σεμνή τελετή είναι η διορατικότητα, με την οποία αντιλαμβανόταν ότι η αποστολή ενός ποιμενάρχη υπερβαίνει την πνευματική καθοδήγηση.
Προϋποθέτει υψηλή γνώση της κοινωνικής πραγματικότητας, κατανόηση των σύγχρονων προκλήσεων και ετοιμότητα για έγκαιρη και ουσιαστική παρέμβαση. Ο Χρυσόστομος Β΄ είχε το χάρισμα να αφουγκράζεται τον παλμό της κοινωνίας. Αναγνώριζε πάρα πολύ καλά ότι πίσω από κάθε ψυχρό οικονομικό δείκτη, κάθε κρίση και κάθε νέα δυσκολία, βρίσκονται άνθρωποι, οικογένειες και νέοι που χρειάζονται ουσιαστική στήριξη.
Είναι αρκετό να σημειώσω κατά το διάστημα που η οικονομική κρίση, το 2012-2013, έπληξε βίαια την Κύπρο, με τις δραματικές επιπτώσεις που όλοι βιώσαμε, η Εκκλησία, υπό την καθοδήγησή του, ανέπτυξε ένα ισχυρό δίκτυο κοινωνικής αλληλεγγύης.
Η Εκκλησία της Κύπρου ενίσχυσε τα κοινωνικά παντοπωλεία και στήριξε οικονομικά χιλιάδες οικογένειες και συμπολίτες μας που βρέθηκαν σε δεινή θέση. Σε μια κρίσιμη περίοδο για τη χώρα μας, κατά την οποία η ανεργία και η οικονομική αβεβαιότητα δοκίμαζαν σκληρά την κοινωνική συνοχή, η Εκκλησία, υπό την καθοδήγηση του μακαριστού Αρχιεπισκόπου, δεν αρκέστηκε στον παρηγορητικό λόγο, αλλά στάθηκε δίπλα στους πολίτες και την κυπριακή κοινωνία με πράξεις ουσίας.
Ανάλογη υπήρξε η ευαισθησία και η αποφασιστικότητά του και απέναντι σε ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα: το αυξανόμενο κόστος στέγασης και τα εμπόδια που αντιμετώπιζαν ειδικότερα οι νέοι μας, οι φοιτητές μας.
Όταν οι υψηλές τιμές των ενοικίων, ειδικότερα στη Λεμεσό, κατέστησαν απαγορευτικές για πολλούς νέους που επιθυμούσαν να σπουδάσουν, ο Αρχιεπίσκοπος έθεσε ως προτεραιότητα το δικαίωμα στην ισότιμη πρόσβαση στην ανώτερη εκπαίδευση. Είναι στο πλαίσιο αυτό που η απόφασή του για ανέγερση των φοιτητικών εστιών της Εκκλησίας στη Λεμεσό αναγνωρίζεται ως ένα έργο υψίστης σπουδαιότητας. Ένα έργο πνοής με προστιθέμενη κοινωνική σημασία και αξία, το οποίο συνεχίζει μέχρι σήμερα να εξασφαλίζει προσιτή στέγη σε περίπου 200 φοιτητές.
Την ίδια ακριβώς αντίληψη συναντούμε και στην απόφασή του για ίδρυση της Θεολογικής Σχολής της Εκκλησίας της Κύπρου. Ένα ιστορικό όραμα που ανάγεται στην εποχή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, το οποίο έγινε πράξη το 2015. Μια εμβληματική επένδυση στην Παιδεία, τη γνώση, τη θεολογική έρευνα και την πνευματική καλλιέργεια.
Η Θεολογική Σχολή δεν σχεδιάστηκε αποκομμένη από τα δρώμενα του τόπου. Η παρουσία της στην Κύπρο έθεσε γερές βάσεις για την ανάπτυξη της θεολογικής επιστήμης, την κατάρτιση ικανών στελεχών, την ενίσχυση της πνευματικής ζωής, αλλά και την έναρξη ενός γόνιμου διαλόγου με τον σύγχρονο κόσμο.
Για τον Χρυσόστομο Β΄, η Παιδεία, η Πίστη και η Κοινωνία δεν αποτελούσαν τρεις ξεχωριστούς τομείς. Ήταν τρεις αλληλένδετες διαστάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης, τις οποίες η Εκκλησία όφειλε να υπηρετεί με συνέπεια και διορατικότητα. Και αυτό είναι, πιστεύω, ένα από τα σημαντικότερα γνωρίσματα της ποιμαντικής του παρακαταθήκης.
Κατανοούσε πολύ βαθιά, και όσοι μιλούσαν περισσότερο μαζί του θα συμφωνήσουν μαζί μου, ότι οι πιστοί δεν ζουν στο περιθώριο της καθημερινότητας. Είναι ταυτόχρονα πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας: εργαζόμενοι, επιστήμονες, φοιτητές, γονείς και ηλικιωμένοι, που βιώνουν τις ίδιες αγωνίες, τις ίδιες οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις και τις ίδιες προκλήσεις και η Εκκλησία όφειλε να ήταν εκεί.
Η ηγετική του φυσιογνωμία αποτυπώθηκε επίσης σε μια σειρά άλλων καθοριστικών πρωτοβουλιών, όπως ο εκσυγχρονισμός της εκκλησιαστικής διοίκησης, η θεμελίωση θεσμών με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, καθώς και η ανέγερση του νέου Καθεδρικού Ναού του Αποστόλου Βαρνάβα στη Λευκωσία.
Το σύνολο αυτών των έργων, όπως και πολλά άλλα, σκιαγραφεί έναν ηγέτη με σπάνια διοικητική ικανότητα, αποφασιστικότητα, διορατικότητα και, κυρίως, βαθιά συνείδηση της ευθύνης που συνεπάγεται μια τέτοια θέση ηγεσίας.
Η Πολιτεία και η Εκκλησία υπηρετούν διαφορετικούς θεσμικούς ρόλους. Συναντώνται όμως σε έναν κοινό, υπέρτατο σκοπό: την υπηρεσία του ανθρώπου, τη θωράκιση της κοινωνικής συνοχής, τη διαφύλαξη των διαχρονικών μας αξιών και τη δημιουργία συνθηκών προόδου και αξιοπρέπειας για όλους. Η γόνιμη συνεργασία, η αλληλοκατανόηση και η αναγνώριση της προσφοράς κάθε θεσμού αποτελούν θεμέλια μιας ώριμης δημοκρατικής πολιτείας.
Υπό αυτό το πρίσμα, η προσφορά του Χρυσόστομου Β΄ αποκτά μια ευρύτερη εθνική και κοινωνική διάσταση. Η Κυπριακή Πολιτεία έχει κάθε λόγο να τον αναγνωρίζει και να τον τιμά ως ευεργέτη του τόπου μας.
Και η ευεργεσία του δεν αποτιμάται μόνο με βάση τους σημαντικούς οικονομικούς πόρους που διέθεσε, τα έργα που προώθησε, τους ναούς ή τα άλλα κτήρια που ανεγέρθηκαν επί των ημερών του. Αποτιμάται κυρίως μέσα από τις ανθρώπινες ζωές που στήριξε, τις ευκαιρίες που προσέφερε στους νέους και τη δράση του σε κρίσιμες περιόδους σε καίριες κοινωνικές ανάγκες.
Σήμερα, αποδίδουμε στη μνήμη του τον οφειλόμενο φόρο τιμής. Το ίδρυμα Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου Β΄ και η προτομή του εδώ, στον Ιερό Ναό της Γεννήσεως του Χριστού, που ο ίδιος οραματίστηκε και υλοποίησε, θα υπενθυμίζουν στις επόμενες γενιές τη μορφή, το σθένος και την εμβληματική προσωπικότητα του μακαριστού Αρχιεπισκόπου. Κυρίως, όμως, θα υπενθυμίζουν την προσφορά του προς την πατρίδα μας. Μια προσφορά ζωντανή, πολυδιάστατη και επωφελής για το σύνολο του κυπριακού λαού.
Αιωνία του η μνήμη.
