Υπόμνημα ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών κατέθεσε σήμερα η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού κα Έλενα Περικλέους στο πλαίσιο της συζήτησης του νομοσχεδίου «Ο περί Προσφύγων Νόμος του 2026», με στόχο τη συμβολή στην κατά άρθρο επεξεργασία του πριν από την ψήφισή του.
Στο υπόμνημά της, η Επίτροπος αναγνωρίζει την προσπάθεια που καταβλήθηκε από το Υφυπουργείο Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας κατά τη σύνταξη του νομοσχεδίου, σημειώνοντας ότι αριθμός εισηγήσεων που είχε καταθέσει το Γραφείο της τον Νοέμβριο του 2025 έχει ληφθεί υπόψη και ενσωματωθεί στο τελικό κείμενο.
Παράλληλα, επισημαίνει θετικές πρόνοιες που αφορούν τα παιδιά, όπως η ρητή κατοχύρωση του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού ως πρωταρχικού μελήματος, η πρόβλεψη για κατάρτιση του προσωπικού που ασχολείται με παιδιά, καθώς και η ενίσχυση της ψυχολογικής υποστήριξης για παιδιά-θύματα βίας.
Ωστόσο, η Επίτροπος τονίζει ότι, παρά τις βελτιώσεις, παραμένουν κρίσιμα ζητήματα που δεν διασφαλίζουν ένα πραγματικά παιδοκεντρικό σύστημα ασύλου και εγείρουν ζητήματα συμβατότητας με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και το σχετικό ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα ακόλουθα σημεία:
Εκπροσώπηση ασυνόδευτων ανηλίκων: Η διατήρηση διπλού ρόλου στην ίδια αρχή, ως κηδεμόνα και εκπροσώπου, δημιουργεί σύγκρουση συμφερόντων. Η Επίτροπος εισηγείται τη δημιουργία Μητρώου ανεξάρτητων εκπροσώπων.
Κράτηση παιδιών: Η πρόβλεψη δυνατότητας κράτησης, ακόμη και ως «έσχατο μέτρο», χαρακτηρίζεται ως σοβαρή οπισθοδρόμηση, καθώς η στέρηση ελευθερίας παιδιών για σκοπούς μετανάστευσης δεν μπορεί να θεωρηθεί προς το συμφέρον τους.
Τοποθέτηση ασυνόδευτων παιδιών σε κέντρα φιλοξενίας ανηλίκων: Η τοποθέτηση ασυνόδευτων παιδιών σε δομές ενηλίκων δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή υπό οποιεσδήποτε συνθήκες και πρέπει να απαγορεύεται ρητά. Η διάκριση με βάση την ηλικία (άνω των 16 ετών) δεν αίρει την ιδιότητα του παιδιού ούτε μειώνει την υποχρέωση για πλήρη προστασία του.
Τοποθέτηση ασυνόδευτων παιδιών: Εκφράζεται προβληματισμός ως προς το γεγονός ότι δεν καθορίζεται με σαφήνεια ποια αρμόδια Αρχή αξιολογεί και προσδιορίζει το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, ώστε να καθοδηγήσει τη διαδικασία τοποθέτησης ασυνόδευτων ανηλίκων είτε σε κέντρα φιλοξενίας που υπάγονται στο Υφυπουργείο Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας είτε σε ανάδοχες οικογένειες μέσω των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι, παρότι η αρμοδιότητα των κέντρων φιλοξενίας έχει μεταφερθεί στο Υφυπουργείο Μετανάστευσης, εξακολουθεί να απουσιάζει ένα ολοκληρωμένο και σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο που να διέπει τη λειτουργία τους. Διαπιστώνεται έλλειψη συγκεκριμένων προνοιών για τη λειτουργία των κέντρων, τα πρότυπα στελέχωσης, τις διαδικασίες εποπτείας και τα πρωτόκολλα προστασίας των παιδιών.
Εκτίμηση ηλικίας: Τονίζεται ότι η πρακτική της «οπτικής» αξιολόγησης δεν παρέχει επαρκείς εγγυήσεις και δύναται να στερήσει από παιδιά την πρόσβαση στα δικαιώματά τους.
Γεωγραφικοί περιορισμοί: Προτείνεται η ρητή εξαίρεση των ασυνόδευτων παιδιών και η διασφάλιση πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες για οικογένειες όπως σχολικές, παιδιατρικές και κοινωνικές υπηρεσίες.
Εκπαίδευση και υγεία: Επισημαίνονται ελλείψεις σε σχέση με την άμεση πρόσβαση στην εκπαίδευση, καθώς και στην παροχή ολοκληρωμένης ιατροφαρμακευτικής και ψυχικής φροντίδας, και πρόσβαση σε μέσα και βοηθήματα για παιδιά με αναπηρία.
Ποινικοποίηση συμπεριφορών: Υπογραμμίζεται η ανάγκη ρητής εξαίρεσης των παιδιών από ποινική ευθύνη στο πλαίσιο των διαδικασιών ασύλου. Επισημαίνεται η ανάγκη προστασίας τους.
Η Επίτροπος εκφράζει τη βεβαιότητά της ότι τόσο το Υφυπουργείο Μετανάστευσης όσο και η Βουλή των Αντιπροσώπων επιθυμούν την ευθυγράμμιση του νομοσχεδίου με τη Σύμβαση, όσο και με τις οδηγίες της ΕΕ και, ως εκ τούτου, θα φροντίσουν την ενσωμάτωση των εισηγήσεων στην κατ’ άρθρο συζήτηση, έτσι ώστε να αποτελέσει το εν λόγω νομοσχέδιο καλή πρακτική και για άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
