Το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού ανακοινώνει την ολοκλήρωση των εργασιών της κοινής αρχαιολογικής αποστολής των Πανεπιστημίων Βαρσοβίας και Jagiellonian Κρακοβίας, στην Κάτω Πάφο κατά το 2025
. Με την αποστολή συνεργάζονται επίσης το Πολυτεχνείο της Βαρσοβίας, το Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, το Πολυτεχνείο του Βρότσλαβ, καθώς και το Εθνικό Μουσείο της Κρακοβίας.Διεύθυνση ανασκαφών: Καθ. Ewdoksia Papuci-Władyka.
Κατά το έτος 2025, πραγματοποιήθηκαν δύο περίοδοι εργασιών –μελέτη κατά την εαρινή περίοδο και ανασκαφή κατά τη φθινοπωρινή περίοδο. Η μελέτη διεξήχθη κατά τον Απρίλιο-Μάιο 2025, από μία ολιγομελή ομάδα, η οποία επικεντρώθηκε στη μελέτη του υλικού, που είχε ανασκαφεί τα προηγούμενα έτη, καθώς και στην προετοιμασία της δημοσίευσης. Η ανασκαφική περίοδος πραγματοποιήθηκε μεταξύ 7 Σεπτεμβρίου και 7 Οκτωβρίου με τη συμμετοχή προσωπικού και φοιτητών, καθώς και ορισμένων εθελοντών (συνολικά περίπου 30 άτομα).
Ανασκαφή διενεργήθηκε σε δύο περιοχές: στην Μαλούτενα και στην Αγορά. Στην πρώτη περιοχή συνεχίστηκαν οι εργασίες στη δοκιμαστική ανασκαφική τάφρο MAL TT.X, η οποία βρίσκεται στο δυτικό τμήμα της πόλης, δυτικά του λόφου Φανάρι, κάτω από τη διασταύρωση των οδών 11 (με κατεύθυνση Βορρά-Νότου) και Κ (με κατεύθυνση Ανατολής-Δύσης), της οποίας η διερεύνηση άρχισε το 2022.
Οι ανασκαφές επικεντρώθηκαν σε τρία τμήματα της τάφρου.
Το πρώτο ήταν η βόρεια επέκταση (N2025), διαστάσεων 3,0 μ. x 3,0 μ. (στη γωνία μεταξύ του Τοίχου 1 και του Τοίχου 2, που αποκαλύφθηκαν κατά τα προηγούμενα έτη). Οι εργασίες στο δυτικό τμήμα αυτής της επέκτασης ολοκληρώθηκαν με την προσέγγιση του επιπέδου του λίθινου πλακόστρωτου που βρίσκεται στο ίδιο ύψος με την πλακόστρωση του αγωγού και της οδού που αποκαλύφθηκαν πέρυσι στα ανατολικά. Στο χώρο εντοπίστηκαν τμήματα από χωνευτήρια για την τήξη μετάλλων, κατασκευασμένα από τα κατώτερα τμήματα αποθηκευτικών αμφορέων, ευρήματα που υποδεικνύουν την ύπαρξη κάποιου είδους εργαστηριακού χώρου παραγωγής στο σημείο αυτό.
Στη δεύτερη περιοχή (ανατολικό τμήμα της τάφρου, ανατολικά του Τοίχου 2), η διερεύνηση συνεχίστηκε εντός της οδού και του αγωγού, φτάνοντας στο επίπεδο του πλακόστρωτου ή του φυσικού βράχου, σε όλο το μήκος της τάφρου, επιβεβαιώνοντας τα αποτελέσματα της περσινής ανασκαφής. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η συνέχιση της διερεύνησης των στρωμάτων στο Δωμάτιο 1 (νότια του Τοίχου 1, κοντά στη δυτική παρειά), το οποίο αποτελεί την τρίτη περιοχή της τάφρου MAL TT.X στην οποία εργαστήκαμε φέτος. Εδώ, στην τάφρο θεμελίωσης του Τοίχου 1, ανακαλύφθηκε, μεταξύ άλλων ευρημάτων, μία καλά χρονολογημένη ενσφράγιστη λαβή αμφορέα του Ρόδιου Επωνύμου Άρχοντα Αριστομβροτίδα, η οποία χρονολογείται γύρω στο 117 π.Χ. Το εύρημα αυτό επιβεβαιώνει την υπόθεση που διατυπώθηκε πέρυσι, ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μοναδικά για την Πάφο κατάλοιπα αρκετά καλά διατηρημένης αρχιτεκτονικής της Ύστερης Ελληνιστικής περιόδου.
Στην Αγορά, η έρευνα διενεργήθηκε στο βόρειο τμήμα της Ανατολικής Στοάς, συγκεκριμένα εντός της Τάφρου II (T.II), η οποία οριοθετείται στα βορειοανατολικά από τον σύγχρονο δρόμο που οδηγεί προς το Ωδείο. Δεν κατέστη δυνατή η ολοκλήρωση της έρευνας –δηλαδή να εντοπιστεί ο φυσικός βράχος– στο μεγαλύτερο μέρος της ανασκαφής. Το μοναδικό σημείο, όπου η έρευνα ολοκληρώθηκε ήταν στην νοτιοανατολική γωνία, όπου ανακαλύφθηκε μια κατασκευή με τη μορφή λεκάνης καθίζησης – μια ρηχή δεξαμενή νερού που συνδεόταν λειτουργικά με το πηγάδι S.233, το οποίο είχε ανακαλυφθεί κατά τα προηγούμενα έτη και χρονολογείται στο πρώτο μισό του 2ου αιώνα π.Χ. Ένας πήλινος σωλήνας, ενσωματωμένος στο βόρειο τμήμα της λεκάνης, οδηγούσε σε αυτήν από τα βόρεια. Στο δυτικό τμήμα της ανασκαφής, βόρεια της λεκάνης, αποκαλύφθηκε τμήμα ενός άγνωστου μέχρι τώρα στυλοβάτη, μαζί με τα κατάλοιπα δύο σωζόμενων κατώτερων τμημάτων από ραβδωτούς σπονδύλους κιόνων χωρίς βάσεις. Η διερεύνηση της περιοχής παραπλεύρως του στυλοβάτη και των κιόνων αποκάλυψε ίχνη καύσης και ένα τμήμα πήλινου αγωγού, αλλά δεν εντοπίστηκε ο φυσικός βράχος στη συγκεκριμένη περιοχή. Στο παρόν στάδιο της έρευνας είναι δύσκολο να προσδιοριστεί η χρονολόγηση αυτών των ευρημάτων. Φαίνεται ότι το τμήμα της κιονοστοιχίας σχετιζόταν με τη λειτουργία της στοάς σε μία από τις φάσεις της που προηγήθηκαν της τελικής φάσης (η οποία χρονολογείται στο πρώτο μισό του 2ου αιώνα μ. Χ.). Η έρευνα σε αυτόν τον τομέα πρέπει να συνεχιστεί κατά την επόμενη ανασκαφική περίοδο, ώστε να απαντηθούν τα ερωτήματα που προέκυψαν σχετικά με τη χρονολόγηση και τη λειτουργία των κατασκευών και των αντικειμένων που ήρθαν στο φως.
Η μελέτη των αρχιτεκτονικών μελών στη Μαλούτενα πραγματοποιήθηκε από τη δρα Aleksandra Brzozowska-Jawornicka από το Πολυτεχνείο του Βρότσλαβ, με τη βοήθεια μιας φοιτήτριας. Στόχος ήταν η επαλήθευση των πόρων και της χωρικής κατανομής των δειγμάτων αρχιτεκτονικού διακόσμου στη Μαλούτενα. Κατά τη διάρκεια της επιτόπιας έρευνας, ταυτοποιήθηκαν 350 στοιχεία εντός των οικιών που έχουν ανασκαφεί από την αποστολή μας –δηλαδή στην Έπαυλη του Θησέα, τη λεγόμενη «Ελληνιστική» Οικία, την Πρώιμη Ρωμαϊκή Οικία, την Οικία του Αιώνα και τη Βορειοανατολική Οικία– καθώς και στους χώρους φύλαξης των λίθινων μελών (lapidaria) που βρίσκονται στην περιοχή. Τα στοιχεία καταγράφηκαν, φωτογραφήθηκαν και τα βασικά τους χαρακτηριστικά εισήχθησαν στην ειδική βάση δεδομένων. Παράλληλα, σχεδιάστηκαν οι μελλοντικές εργασίες.
Παράλληλα, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πάφου, πραγματοποιήθηκαν εργασίες επί του νομισματικού υλικού από τον Καθηγητή Jarosław Bodzek του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Jagiellonian, ενώ η συντήρηση των μεταλλικών αντικειμένων έγινε από τη δρα Barbara Zając από το Εθνικό Μουσείο της Κρακοβίας. Πραγματοποιήθηκε συντήρηση σε 71 νομίσματα, εκ των οποίων μόνο ένα ήταν αργυρό, ενώ τα υπόλοιπα ήταν χάλκινα. Επιπλέον, συντηρήθηκαν ένα μικρό θραύσμα φύλλου χρυσού και η λαβή μιας χάλκινης situla (δοχείο μεταφοράς υγρών).
Τέλος, αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι το 2025 ήταν ένα ιδιαίτερο έτος, καθώς σηματοδότησε τα 60 χρόνια ερευνών του Πολωνικού Κέντρου Μεσογειακής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας (UW PCMA) στην Κάτω Πάφο – Μαλούτενα και τα 15 χρόνια ερευνών του Πανεπιστημίου Jagiellonian στην Αγορά της αρχαίας Πάφου. Τον Μάιο πραγματοποιήθηκε στη Βαρσοβία και την Κρακοβία το 4ο διεθνές συνέδριο της σειράς Nea Paphos Colloquium, με τίτλο «Από το Παρελθόν στο Παρόν: Στοχασμοί για έξι δεκαετίες ανασκαφών στην Πάφο». Τον Ιούνιο, εγκαινιάστηκε στην γκαλερί «Εν Πλω», στο λιμανάκι της Κάτω Πάφου, η φωτογραφική έκθεση με τίτλο «Από τη Μαλούτενα στην Αγορά: 60 χρόνια Πολωνικής Αρχαιολογίας στη Νέα Πάφο της Κύπρου», ενώ παράλληλα πραγματοποιήθηκαν τα επίσημα εγκαίνια του Ερευνητικού Κέντρου του PCMA UW στην Πάφο.
